Ας σταματήσουμε κάποια στιγμή να κοροϊδευόμαστε μεταξύ μας.
Η περίφημη «αντικειμενική δημοσιογραφία», που για χρόνια παρουσιάστηκε σχεδόν σαν ιερό δισκοπότηρο, ίσως είναι ένα από τα μεγαλύτερα παραμύθια της εποχής μας.
Γράφει ο Ηλίας Τσίπας
ιατί στην πραγματική ζωή, στα media, στα sites, στα κανάλια και στις εφημερίδες, σπάνια υπάρχουν απόλυτες αλήθειες. Υπάρχουν οπτικές. Υπάρχουν γραμμές. Υπάρχουν επιρροές. Και πάνω απ’ όλα, υπάρχουν συμφέροντα.
Το ίδιο γεγονός μπορεί να παρουσιαστεί τελείως διαφορετικά, ανάλογα με το ποιος το γράφει και από ποια πλευρά το κοιτάζει.
Ας πάρουμε για παράδειγμα μια πολιτική εξέλιξη γύρω από τον Αλέξη Τσίπρα και το νέο κόμμα που ανακοίνωσε χθες από το Θησείο, με το όνομα-έκπληξη «ΕΛ.Α.Σ.» – Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη.
Κάποιο μέσο μπορεί να το παρουσιάσει ως μεγάλη πολιτική επιστροφή. Να γράψει ότι ο Τσίπρας «μεταμορφώθηκε», ότι επιχειρεί να εκφράσει ξανά μια μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία και ότι, μετά από χρόνια, απέναντι στον Κυριάκο Μητσοτάκη εμφανίζεται ξανά ένα πραγματικό αντίπαλο δέος.
Κάποιο άλλο μέσο, όμως, την ίδια ακριβώς εξέλιξη μπορεί να την παρουσιάσει ειρωνικά ή απαξιωτικά. Να μιλήσει για πολιτική ανακύκλωση, για επικοινωνιακό πυροτέχνημα, για επιστροφή χωρίς ουσία ή για μια προσπάθεια προσωπικής πολιτικής επιβίωσης. Με άλλα λόγια, να πει πως «γύρισε ο Μανωλιός και φόρεσε τα ρούχα του αλλιώς».
Η είδηση ίδια: ο Τσίπρας, το νέο κόμμα, το όνομα «ΕΛ.Α.Σ.».
Η αφήγηση, όμως, τελείως διαφορετική.
Και κάπου εκεί καταρρέει ο μύθος της απόλυτης αντικειμενικότητας. Γιατί πολλές φορές δεν αλλάζει το γεγονός. Αλλάζει ο φακός μέσα από τον οποίο επιλέγει ο καθένας να το δείξει.
Ο ένας φωτίζει αυτό που τον συμφέρει. Ο άλλος θάβει αυτό που δεν τον βολεύει. Ο ένας αποθεώνει. Ο άλλος αποδομεί. Ο ένας βλέπει ευκαιρία. Ο άλλος βλέπει απειλή.
Και όλα αυτά βαφτίζονται «ενημέρωση».
Όχι, αυτό δεν σημαίνει πως όλοι λειτουργούν κακοπροαίρετα. Ούτε ότι δεν υπάρχουν δημοσιογράφοι που προσπαθούν πραγματικά να κάνουν σωστά τη δουλειά τους.
Σημαίνει όμως ότι η απόλυτη ουδετερότητα, ίσως, να μην υπήρξε ποτέ.
Γιατί πίσω από τίτλους, αφηγήματα και «αποκλειστικά», υπάρχουν σχέσεις, ισορροπίες, επιχειρηματικές συνδέσεις, πολιτικές προσεγγίσεις, οικονομικές εξαρτήσεις, ακόμη και προσωπικές συμπάθειες ή αντιπάθειες.
Ο καθένας δεν γράφει πάντα μόνο «για το καλό του τόπου». Γράφει μέσα στο περιβάλλον όπου κινείται. Μέσα στις σχέσεις που έχει. Μέσα στις εξαρτήσεις που τον επηρεάζουν. Μέσα στα συμφέροντα που υπηρετεί ή από τα οποία εξαρτάται.
Αυτή είναι η σκληρή αλήθεια.
Γι’ αυτό και ο πολίτης δεν πρέπει να διαβάζει μόνο την είδηση. Πρέπει να διαβάζει και πίσω από την είδηση. Να βλέπει ποιος γράφει, πότε το γράφει, πώς το γράφει και γιατί το γράφει έτσι.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, πολλές φορές δεν μιλά μόνο η είδηση.
Μιλούν και τα συμφέροντα γύρω της.
Και αυτό ίσως είναι το πιο ειλικρινές πράγμα που μπορεί να ειπωθεί σήμερα για τη δημοσιογραφία.