Η συνάδελφος δημοσιογράφος Δέσποινα Κουλούμπρη, στη συνέντευξη Τύπου που έδωσε σήμερα ο εκπρόσωπος Τύπου του Δήμου Ρόδου Κώστας Χαλκιάς, τόλμησε να θέσει ερώτηση για τα drones παρακολούθησης των πολιτών στη Μεσαιωνική Πόλη, επικαλούμενη νομικές απόψεις που έχουν διατυπώσει στις εκπομπές του Real Voice 99.5 και συγκεκριμένα στη δική μου εκπομπή Ρένα Παυλάκη – Πρωινό Xpress – Real Voice 99,5, δύο έγκριτοι νομικοί του τόπου μας, ο Χριστόδουλος Μαλλιαράκης και ο Μάνος Τεχνίτης.
Της Ρένας Παυλάκη
Η αντίδραση του Κώστα Χαλκιά ήταν να ειρωνευτεί τον Real Voice, ενοχλημένος προφανέστατα, αφού είναι το Μέσο που ανέδειξε το θέμα σε όλες τις πτυχές και διαστάσεις του. Το να μην σέβεται ένα Μέσο που δεν είναι βολικό και αρεστό στη Δημοτική Αρχή και δεν ακούει επιδερμικά όσα μας «σερβίρει», δεν μας ξενίζει. Το να μη σέβεται όμως τους συναδέλφους του νομικούς, ας το κρίνει η κοινή γνώμη.
Επί της ουσίας των λεγομένων του και επειδή – ναι το έχω μελετήσει το θέμα, για να μπορώ να τοποθετούμαι δημόσια, σε αντίθεση με τη δημοτική αρχή που επιδίδεται σε γενικολογίες, κινδυνολογία και απύθμενο λαϊκισμό – έχω να παρατηρήσω τα εξής:
Το βασικό επιχείρημα του Κώστα Χαλκιά, που ανέλαβε να υπερασπιστεί κάτι για το οποίο παραδέχτηκε δημόσια ότι δεν έχει την απαιτούμενη γνώση, είναι ότι, αν κάτι γίνεται με μέτρο και σύμφωνα με τον νόμο, τότε μπορεί να είναι θετικό. Όμως εδώ ακριβώς βρίσκεται και το μεγάλο πρόβλημα. Το θέμα δεν είναι αν η τεχνολογία γενικά μπορεί να βοηθήσει. Το θέμα είναι αν η συγκεκριμένη χρήση drones από έναν Δήμο, σε δημόσιο χώρο γεμάτο πολίτες και επισκέπτες, είναι πραγματικά νόμιμη, αναλογική και συμβατή με θεμελιώδη δικαιώματα. Και εκεί ο αντίλογος είναι εξαιρετικά ισχυρός.
Ο Κώστας Χαλκιάς τεχνηέντως το παρουσιάζει ως δίλημμα, σαν να υπάρχουν μόνο δύο επιλογές. Είτε αφήνουμε την ανομία ανεξέλεγκτη στη Μεσαιωνική Πόλη, είτε δεχόμαστε εναέρια επιτήρηση. Όμως μια ευνομούμενη πολιτεία δεν λειτουργεί έτσι. Η δημόσια τάξη δεν μπορεί να διασφαλίζεται με πρακτικές που δημιουργούν συνθήκες μαζικής παρακολούθησης πολιτών χωρίς σαφές νομικό και επιχειρησιακό πλαίσιο. Η Μεσαιωνική Πόλη προφανώς δεν είναι στρατιωτική ζώνη ούτε χώρος εξαίρεσης από την συνταγματικά κατοχυρωμένη ιδιωτικότητα.
Το πιο προβληματικό σημείο της τοποθέτησης Χαλκιά είναι ότι επιχειρείται να παρουσιαστεί ως λογικό και επιβεβλημένο, κάτι που στην πραγματικότητα είναι εξαιρετικά σοβαρό. Και αυτό είναι η συνεχής εναέρια καταγραφή κινήσεων ανθρώπων σε δημόσιο χώρο. Κάτι που φραστικά αποφεύγουν να το διατυπώσουν ευθέως, αλλά περιγράφεται με σαφήνεια στην απόφαση που έλαβε η Δημοτική Επιτροπή. Δεν μιλάμε για μία περιστασιακή χρήση σε έκτακτο περιστατικό πολιτικής προστασίας. Δεν μιλάμε για δάση και κίνηση στις λεωφόρους. Μιλάμε για ένα σύστημα επιτήρησης της καθημερινότητας. Και αυτό αλλάζει ριζικά τη σχέση πολίτη και δημόσιου χώρου.
Ο ισχυρισμός ότι αν δεν υπάρχουν παραβιάσεις προσωπικών δεδομένων δεν υπάρχει πρόβλημα, επίσης καταρρέει νομικά αλλά πρωτίστως ηθικά. Διότι η ίδια η καταγραφή, η δυνατότητα ταυτοποίησης, η αποθήκευση εικόνας και η αίσθηση μόνιμης παρακολούθησης – και μάλιστα από ιδιωτική εταιρεία , κάτι που επίσης αποφεύγουν σκοπίμως να πουν ανοιχτά – αποτελούν από μόνες τους πεδίο προστασίας προσωπικών δεδομένων και ατομικών ελευθεριών, το οποίο εν προκειμένω παραβιάζεται. Δεν χρειάζεται να δημοσιοποιηθεί υλικό για να υπάρξει παραβίαση. Η διαρκής επιτήρηση, συνιστά από μόνη της παραβίαση, αφού διαμορφώνει ένα περιβάλλον περιορισμού της ελευθερίας των πολιτών και της ιδιωτικότητάς τους.
Αντιφατικό αλλά και πονηρά αποπροσανατολιστικό είναι και το επιχείρημα ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε τη νέα τεχνολογία. Ποιος του είπε ότι όσοι αντιδρούν φοβούνται την τεχνολογία; Ο ισχυρισμός του είναι τουλάχιστον αστείος! Η αντίδραση δεν αφορά τη τεχνοφοβία. Κανείς δεν αμφισβητεί τη χρησιμότητα των drones σε διασώσεις, πυρκαγιές, φυσικές καταστροφές ή κυκλοφοριακή εποπτεία υπό αυστηρούς όρους. Το ζήτημα είναι η κανονικοποίηση της επιτήρησης πολιτών στην καθημερινή ζωή. Αυτό δηλαδή που αποφεύγουν να πουν στους πολίτες ανοιχτά και καθαρά. Η κοινωνία δεν είναι υποχρεωμένη να αποδέχεται κάθε τεχνολογική δυνατότητα μόνο και μόνο επειδή υπάρχει!
Και ίσως το πιο αποκαλυπτικό σημείο της τοποθέτησης είναι η φράση ότι όποιος γνωρίζει πραγματικά την κατάσταση στη Μεσαιωνική Πόλη θα ήθελε τα εργαλεία αυτά. Πρόκειται για πολύ επικίνδυνη λογική. Διότι υπονοεί ότι η ύπαρξη προβλημάτων νομιμοποιεί σχεδόν οποιοδήποτε μέτρο επιτήρησης. Όμως οι δημοκρατίες κρίνονται ακριβώς στο αν διαχειρίζονται τα προβλήματα ΧΩΡΙΣ να διολισθαίνουν σε πρακτικές διαρκούς ελέγχου. Η ασφάλεια είναι αναγκαία. Αλλά δεν μπορεί να μετατρέπεται σε μόνιμο επιχείρημα περιορισμού θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι διεθνώς αναπτύσσεται πλέον μια ολοένα και πιο έντονη συζήτηση γύρω από τα όρια της τεχνολογικής επιτήρησης και την προστασία των ατομικών ελευθεριών. Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία καλπάζει με ταχύτητες που συχνά ξεπερνούν ακόμη και το ίδιο το νομοθετικό πλαίσιο, κυβερνήσεις, θεσμοί και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκφράζουν σοβαρούς προβληματισμούς για το πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι η ασφάλεια δεν θα μετατραπεί σε μηχανισμό διαρκούς παρακολούθησης της καθημερινής ζωής. Προφανώς ούτε αυτή τη γνώση έχουν Κολιάδης, Χαλκιάς, Βαρέλης και λοιποί της Δημοτικής Αρχής. Τους αρκεί κάτι που κάποιος τους σύστησε ή τους πρότεινε.
Κατά τα λοιπά, ο Κώστας Χαλκιάς απέφυγε να απαντήσει στα ουσιώδη ερωτήματα, επικαλούμενος άγνοια και παραπέμποντας στον αρμόδιο εντεταλμένο, που αν κρίνω από την πρόσφατη συνέντευξή του στη Δημοκρατική της Ρόδου, ούτε αυτός έχει τις απαντήσεις.
• Ποιος θα χειρίζεται τα drones;
• Ποιος θα έχει πρόσβαση στο υλικό;
• Θα γίνεται αποθήκευση δεδομένων;
• Για πόσο χρόνο;
• Με ποια πιστοποίηση;
• Με ποια έγκριση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα;
• Υπάρχει σαφής νομική γνωμοδότηση;
• Πώς θα αποτραπεί η κατάχρηση;
Χωρίς σαφείς απαντήσεις, η επίκληση της «νομιμότητας» και του «μέτρου» από τον Κώστα χαλκιά δεν είναι παρά μια πολιτικάντικη υπεκφυγή.
ΥΓ. Προφανέστατα η ομόφωνη απόφαση της Δημοτικής Επιτροπής να παραδώσει ο Δήμος σε ιδιωτική εταιρεία την παρακολούθηση των πολιτών, δεν διαθέτει ούτε νομική γνωμοδότηση, ούτε έγκριση της Αρχής Προστασίας προσωπικών Δεδομένων. Αν υπήρχαν αυτά, θα τα είχαν δώσει στη δημοσιότητα, για να κλείσουν τα στόματα όσων εκφράζουν τις αντιρρήσεις τους.
Βασίμως δε υποψιάζομαι ότι δεν μπηκαν καν στην διαδικασία να ζητήσουν την έγκριση της Ανεξάρτητης Αρχής ούτε και νομική γνωμοδότηση, πριν λάβουν την απόφαση για τον σχετικό διαγωνισμό, ακριβώς επειδή γνώριζαν ότι ποτέ δεν θα εξασφάλιζε έγκριση αυτό που πάνε να κάνουν.
Κατά συνέπεια, επειδή δεν διαθέτουν τίποτα από όλα αυτά, προσπαθούν να ρίξουν στάχτη στα μάτια του κόσμου με την δήθεν επίκληση της ασφάλειας και της ευταξίας στη Μεσαιωνική Πόλη.
Επ’ αυτού, όπως προκύπτει και από την αμέσως προηγούμενη ανάρτησή μου, ο Αλέξανδρος Κολιάδης φρόντισε να δώσει στη δημόσια συζήτηση μια γερή δόση κραυγαλέων αντιφάσεων αλλά και μιας απείρως διασκεδαστικής γραφικότητας.