Όταν άνθρωποι χάνονται τόσο άδικα στην άσφαλτο – και χάνονται πολλοί – δεν υπάρχουν τίτλοι αρκετά δυνατοί, ούτε αναλύσεις αρκετά ψύχραιμες για να χωρέσουν το μέγεθος της απώλειας. Υπάρχει μόνο εκείνο το βουβό «γιατί» που μένει να αιωρείται πάνω από μια πόλη, πάνω από οικογένειες που από τη μία στιγμή στην άλλη βυθίζονται σε έναν εφιάλτη χωρίς επιστροφή.
Κάθε φορά που συμβαίνει μια τέτοια τραγωδία, η δημόσια συζήτηση ξεκινά σχεδόν μηχανικά, πάντα στο ίδιο μοτίβο. Οι δρόμοι. Η σήμανση. Ο φωτισμός. Οι έλεγχοι. Οι υποδομές. Ναι, όλα σημαντικά και όλα αναγκαία.
Όμως, όσο σκληρό κι αν ακούγεται, οι αριθμοί επιμένουν σε μια αλήθεια που επιμένουμε να αγνοούμε, όπως συνήθως αποφεύγουμε τις δικές μας ατομικές ευθύνες. Στη συντριπτική πλειονότητα των τροχαίων, ο καθοριστικός παράγοντας είναι ο άνθρωπος. Η συμπεριφορά μας στο τιμόνι.
Η στιγμή που θα πατήσουμε λίγο περισσότερο το γκάζι. Η στιγμή που θα πούμε «έλα μωρέ, μια χαρά είμαι». Η στιγμή που θα απαντήσουμε σε ένα μήνυμα, ή θα μιλήσουμε στο κινητό τηλέφωνο. Η στιγμή που θα θεωρήσουμε τον δρόμο προσωπική μας προέκταση δύναμης, νεύρων ή μαγκιάς.
Και ύστερα, μια στιγμή είναι αρκετή για να τελειώσουν τα πάντα…
Ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα να είναι ότι έχουμε συνηθίσει τον κίνδυνο στον δρόμο, σαν κάτι που δεν μας αφορά. Τον αντιμετωπίζουμε σαν κάτι που συμβαίνει πάντα στους άλλους. Στο άκουσμα ενός τραγικού τροχαίου και των θυμάτων του, παγώνουμε πρόσκαιρα. Το συζητάμε για λίγο, αλλά δεν μας συνετίζει. Μετά από λίγο γίνεται πάλι κάτι που δεν μας αφορά προσωπικά. Μέχρι να χτυπήσει τη δική μας πόρτα. Μέχρι να γίνει ένα τηλεφώνημα μέσα στη νύχτα. Μέχρι να υπάρξει μια καρέκλα άδεια στο οικογενειακό τραπέζι.
Εκείνο που πρέπει να κάνουμε βίωμά μας είναι ότι οδήγηση δεν είναι μια μηχανική καθημερινή διαδικασία. Είναι μια πράξη ευθύνης απέναντι σε ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε καν.
Στο παιδί που περνά τον δρόμο. Στον οδηγό της απέναντι λωρίδας που επιστρέφει σπίτι του. Στη μητέρα που περιμένει κάποιον να γυρίσει. Σε νέα παιδιά που είχαν όνειρα, σχέδια, ζωή μπροστά τους.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η ουσία που λείπει από τη δημόσια συζήτηση. Όχι μόνο στους ελέγχους ή στην τήρηση του ΚΟΚ, που θα έπρεπε να είναι συνθήκη απαράβατη και αδιαπραγμάτευτη, μια συνθήκη εκ των ων ουκ άνευ. Η ουσία βρίσκεται στην ενσυναίσθηση. Στη βαθιά συνειδητοποίηση ότι το αυτοκίνητο δεν είναι εργαλείο εκτόνωσης, ούτε πεδίο επίδειξης. Είναι μια δύναμη που μπορεί μέσα σε δευτερόλεπτα να αφαιρέσει αυτό που τίποτα δεν μπορεί να επιστρέψει. Τη ζωή. Η ενσυναίσθηση δεν είναι μια αφηρημένη ηθική έννοια· είναι η ικανότητα να αναγνωρίζεις ότι ο άλλος στον δρόμο δεν είναι εμπόδιο, δεν είναι αριθμός, δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι άνθρωπος. Με όνομα, με πρόσωπο, με ζωή, με μέλλον. Και αυτό το μέλλον μπορεί να χαθεί μέσα σε δευτερόλεπτα, όταν η υπευθυνότητα δώσει τη θέση της στην αμέλεια.
Τι είναι η ενσυναίσθηση; Είναι η ικανότητα να μπαίνεις στη θέση του άλλου. Να μπορείς όχι απλώς να καταλαβαίνεις λογικά τι βιώνει, αλλά να αισθάνεσαι — έστω ως ένα βαθμό — τον φόβο, την αγωνία, τη χαρά ή τον πόνο του. Δεν είναι οίκτος ούτε απλή καλοσύνη, ας μην τα συγχέουμε. Είναι η συνειδητοποίηση ότι ο απέναντί σου είναι άνθρωπος σαν κι εσένα, με ζωή, αγαπημένα πρόσωπα, όνειρα, αδυναμίες και δικαίωμα στην ασφάλεια και τον σεβασμό.
Ενσυναίσθηση στο τιμόνι σημαίνει να μην κολλάς επιθετικά πίσω από κάποιον επειδή σκέφτεσαι ότι μπορεί να φοβάται ή να είναι άπειρος οδηγός. Σημαίνει να κόβεις ταχύτητα έξω από ένα σχολείο γιατί φαντάζεσαι το παιδί που μπορεί να πεταχτεί. Σημαίνει να βλέπεις τους άλλους οδηγούς όχι σαν «εμπόδια» που πρέπει να παρακάμψεις, αλλά σαν ανθρώπους.
Δεν χρειάζονται μεγάλα λόγια. Ούτε ηθικολογίες.
Χρειάζεται μόνο να θυμόμαστε κάτι απλό. Όταν οδηγούμε, κρατάμε στα χέρια μας όχι μόνο τη δική μας ζωή, αλλά και τη ζωή αγνώστων ανθρώπων που έχουν το ίδιο δικαίωμα να φτάσουν σπίτι τους ασφαλείς.
Και ίσως ο πραγματικός πολιτισμός μιας κοινωνίας να μην φαίνεται στα λόγια της, αλλά στον τρόπο που φέρεται στον δρόμο.
Στο αν σέβεται το κόκκινο φανάρι. Στο αν αφήνει χώρο στον πεζό. Στο αν επιλέγει να μη γίνει επικίνδυνη για τους άλλους.
Γιατί πίσω από κάθε τροχαίο δεν υπάρχουν αριθμοί και στατιστικές.
Υπάρχουν άνθρωποι. Αγαπημένοι κάποιων. Και πίσω από κάθε απώλεια, ένας κόσμος που, για κάποιους συνανθρώπους μας, δεν θα είναι ποτέ ξανά ο ίδιος.
Η μνήμη των δύο νέων γυναικών δεν μπορεί και δεν πρέπει να περιοριστεί σε λίγες ώρες συγκίνησης. Αν κάτι οφείλουμε σε αυτές, είναι να μην αφήσουμε τον πόνο να γίνει απλώς τελετουργία. Είναι να γίνει η αφορμή, επιτέλους να αναμετρηθούμε με μια κουλτούρα ανοχής απέναντι στην εγκληματική οδική συμπεριφορά. Να γίνει αφορμή για αυτογνωσία. Για περισσότερη προσοχή. Για λιγότερη αλαζονεία. Για περισσότερη ανθρωπιά στον δρόμο που μοιραζόμαστε όλοι.
